Sırbistan’da Cellebrite ve NoviSpy yazılımlarının gazeteci ve aktivistlere yönelik yasa dışı gözetleme faaliyetlerinde kullanıldığı iddia edildi

Amnesty International tarafından yayımlanan raporlarda, Sırbistan emniyet ve istihbarat birimlerinin (BIA), muhalif gazetecileri, çevre aktivistlerini ve sivil toplum üyelerini hedef alan bir dijital gözetleme kampanyası yürüttüğü öne sürüldü. İddiaya göre, İsrail merkezli Cellebrite şirketine ait adli bilişim araçları, gözaltına alınan veya mülakata çağrılan kişilerin telefon şifrelerini kırmak için kullanılmış; ardından bu cihazlara "NoviSpy" adı verilen bir casus yazılım yüklenmiştir.

Teknik incelemeler, NoviSpy yazılımının cihazın mikrofon ve kamerasını uzaktan etkinleştirebildiğini, mesajlaşma uygulamalarındaki verileri kopyalayıp devlet sunucularına aktarabildiğini ortaya koymuştur. Gazeteci Slaviša Milanov ve çeşitli aktivistlerin cihazlarında yapılan adli analizlerde, telefonların polis merkezlerinde bırakıldığı süre zarfında Cellebrite aracılığıyla Android güvenlik açıklarından (zero-day exploit) faydalanılarak sisteme sızıldığına dair bulgulara ulaşıldığı bildirilmiştir. Bu süreçte kullanılan bazı güvenlik açıklarının, dünya genelinde bir milyardan fazla cihazı etkileyebilecek Android USB çekirdek sürücüsü zafiyetleriyle ilişkili olduğu tespit edilmiştir.

Olayın kamuoyuna yansımasının ardından Cellebrite, Sırbistan’daki ilgili müşterileri için ürün kullanımını askıya aldığını duyurmuştur. Şirket, teknolojisinin yasal soruşturmalar için tasarlandığını ve suistimal iddialarının incelendiğini belirtmiştir. Sırbistan Güvenlik Bilgi Ajansı (BIA) ise iddiaları "anlamsız" olarak nitelendirmiş ve kurumun yerel yasalar çerçevesinde hareket ettiğini savunmuştur.

Amnesty International, Şubat 2025’te yayımladığı bulgularda, Sırbistan makamlarının öğrenci aktivistlerin cihazlarını hedef almaya devam ettiğini ileri sürmüştür. Bu durum, gelişmiş adli bilişim araçlarının denetim mekanizması olmaksızın kullanılmasının sivil toplum üzerindeki risklerini gündeme getirmiştir.