Malezya yargısında ceza tayini için kullanılan yapay zekâ sisteminin anayasal hakları ihlal edebileceği ve yargı bağımsızlığını etkileyebileceği iddia edildi

Malezya’nın Sabah ve Sarawak eyaletlerinde, 2020 yılından itibaren uyuşturucu bulundurma ve tecavüz davalarında yargıçlara ceza süresi önerileri sunmak amacıyla yapay zekâ destekli bir yazılımın pilot uygulamasına başlandığı bildirildi. Sistem, 2014-2019 yılları arasındaki dava verilerini analiz ederek; sanığın yaşı, istihdam durumu ve sosyo-ekonomik koşulları gibi parametreler üzerinden bir değerlendirme yapmaktadır. Yargı yetkilileri, sistemin temel amacının cezalar arasındaki tutarsızlıkları gidermek ve yargılama sürecini hızlandırmak olduğunu savunmaktadır.

Uygulama sürecinde savunma makamı, sistemin kullanımına yönelik ciddi hukuki itirazlarda bulunmuştur. Avukat Hamid Ismail, müvekkili Denis Modili’nin davasında yapay zekânın sunduğu ceza önerisinin Malezya Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yer almadığını ve federal anayasanın "kişisel özgürlük" ile "hukuk önünde eşitlik" maddelerini ihlal edebileceğini öne sürmüştür. Savunma tarafı, sistemin karar verme mekanizmasının şeffaf olmadığını, yeterli danışma süreci işletilmeden devreye alındığını ve yargıçların bağımsız takdir yetkisini taraflı bir şekilde etkileyebileceğini iddia etmektedir.

Yargı yetkilileri, yapay zekânın yalnızca bir "yardımcı araç" olduğunu ve nihai karar verme yetkisinin yargıçta kaldığını belirtmiştir. Ancak pilot uygulama kapsamındaki bir davada yapay zekânın 10 ay hapis önerdiği sanığa yargıcın 12 ay ceza vermesi, sistemin önerilerinin yargısal süreç üzerindeki fiili etkisi ve algoritmik doğruluğu konusundaki tartışmaları artırmıştır. Dönemin bölge başyargıcı, sistemin anayasaya uygunluğunun ancak mahkemelerde test edilerek netleşebileceğini ifade etmiştir.

Olayda yapay zekânın doğrudan bir hak ihlaline yol açtığına dair kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmamakla birlikte, sistemin şeffaflık eksikliği ve savunma haklarını kısıtlama potansiyeli üzerindeki belirsizlikler devam etmektedir. Savunma avukatları, yapay zekâ kullanımının adil yargılanma hakkına zarar verebileceği gerekçesiyle konuyu üst mahkemelere taşıyacaklarını bildirmiştir.