RISKYZ-2014-00009MITAIID4 görüntülenme

Risk sınıflandırması: MIT AI Risk Repository etiketinden birebir alınmıştır.

6.Sosyoekonomik ve Çevresel Zararlar

Starbucks’ın algoritmik vardiya planlama sisteminin çalışan mağduriyetine ve yaşam düzeni bozukluğuna yol açtığı öne sürüldü

Yayınlandı: 29 Temmuz 2026Olay: Ağustos 2014

Starbucks’ın kâr optimizasyonu için kullandığı otomatik vardiya yazılımının, çalışanlara düzensiz ve öngörülemez çalışma saatleri atayarak sosyal yaşamı ve finansal istikrarı olumsuz etkilediği, yöneticilerin ise sistem çıktılarını denetlemek yerine sorumluluğu yazılıma bıraktığı iddia edildi.

Olay

Starbucks’ın iş gücü maliyetlerini optimize etmek amacıyla kullandığı algoritmik vardiya planlama yazılımının, çalışanların günlük yaşamlarını istikrarsızlaştırdığı ve ciddi mağduriyetlere yol açtığı iddia edildi. 2014 yılında yayımlanan raporlarda, sistemin satış verileri ve müşteri trafiği gibi değişkenleri analiz ederek vardiyaları dinamik şekilde belirlediği; ancak bu durumun çalışanlara çok kısa süre önce (bazen sadece üç gün) bildirilmesi nedeniyle çocuk bakımı, eğitim ve finansal planlama gibi temel süreçlerin yönetilemez hâle geldiği öne sürüldü.

Çalışanların anlatımlarına göre, sistemin "clopening" olarak adlandırılan, gece geç saatte kapanış ve sabah çok erken saatte açılış vardiyalarını ardışık olarak atayabildiği bildirildi. Bazı mağaza yöneticilerinin, hatalı veya insani olmayan çalışma programlarına yönelik şikâyetleri "bilgisayar böyle ayarlıyor" diyerek yanıtladığı ve planlama hatalarının sorumluluğunu yazılıma atfettiği aktarıldı. Bu durumun, algoritmik kararların yeterli yönetici denetimi olmaksızın uygulanmasından kaynaklanan bir hesap verebilirlik sorunu yarattığı değerlendirilmektedir.

Starbucks yönetimi, gelen tepkiler üzerine 2014 yılından itibaren politikalarını kademeli olarak güncelleyerek vardiya duyurularının önce 10, ardından 14 gün önceden yapılması ve vardiyalar arası en az 8 saat dinlenme süresi tanınması gibi teknik kısıtlamalar getirdiğini açıklamıştır. Ancak Center for Popular Democracy tarafından yapılan araştırmalar ve çalışan beyanları, bu kuralların sahada tutarsız uygulandığını ve yazılımın kâr odaklı optimizasyon hedefinin çalışan refahının önüne geçmeye devam ettiğini savunmuştur. Şirket sözcüleri, uygulamada her zaman mükemmel sonuçlar alınamadığını ve sistemin iyileştirilmesi için çalışmaların sürdüğünü kabul etmiştir.

Akademik Atıf

RiskYZ. (2026). RISKYZ-2014-00009: Starbucks’ın algoritmik vardiya planlama sisteminin çalışan mağduriyetine ve yaşam düzeni bozukluğuna yol açtığı öne sürüldü. RiskYZ Vaka Kütüphanesi. https://riskyz.org/cases/RISKYZ-2014-00009

Sınıflandırma

Risk Alanı
6.Sosyoekonomik ve Çevresel Zararlar
Alt Kategori
6.2Artan eşitsizlik ve istihdam kalitesinin düşmesi
Kaynak
Yapay Zekâ
Niyet
Kasıtlı
Zamanlama
Dağıtım Sonrası

Detaylar

Etkilenen Sistem
Otomatik iş gücü yönetim sistemi (çalışanlarca Kronos olduğu iddia edilmektedir)
Sektör
Perakende
Konum
Amerika Birleşik Devletleri

Zaman Çizelgesi

Olay Tarihi
Ağustos 2014
Yayınlandı
29.07.2026
Güncellendi
10.08.2026

Olay tarihi zararın başladığı anı gösterir; haberin ya da davanın tarihi olmayabilir. Nasıl belirlenir?

Etiketler

#otomatik karar verme#yapay zekâ hatası#hesap verebilirlik#yeterlilik eksikliği#aşırı güvenme#insan-yapay zekâ etkileşimi#kurumsal karar alma#tüketici koruması